Panik Atak Tedavisinde Psikoterapinin Rolü

Panik Atak Terapisi Nedir, Nasıl Uygulanır? Panik Atak Tedavisinde Psikoterapinin Rolü

Panik atak yaşayan bir kişi için en zorlayıcı deneyimlerden biri, bedeninde olup bitenleri kontrol edemediğini hissetmesidir. Kalbin hızla çarpması, nefes alamama hissi, baş dönmesi, göğüste sıkışma, terleme ve kontrolünü kaybetme korkusu… Bütün bu belirtiler birkaç dakika içerisinde kişinin kendisini ciddi bir tehlikenin içinde hissetmesine neden olabilir.

Panik atak sırasında kişi çoğu zaman yaşadığı bedensel belirtilerin kendisine zarar vereceğine inanır. Kalp çarpıntısını kalp krizi, baş dönmesini bayılma, nefes darlığını boğulma tehlikesi olarak yorumlayabilir. Atak sona erse bile bu kez başka bir korku başlar: Ya tekrar yaşarsam?

İşte panik atak terapisinin önemli hedeflerinden biri, kişinin yalnızca ataklarla baş etmesini sağlamak değil, yeni bir atak geçirme korkusunun hayatını yönetmesini önlemektir.

Klinik Psikolog Ömürcan Bozkuş, panik atak ve panik bozukluk tedavisinde psikoterapinin önemini değerlendirirken kişinin belirtilerini, düşünce biçimlerini, kaçınma davranışlarını ve kaygıyı sürdüren mekanizmaları birlikte ele almanın gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Panik Atak Terapisi Nedir?

Panik atak terapisi, kişinin yoğun korku ve kaygı anlarında ortaya çıkan bedensel, bilişsel ve davranışsal tepkilerini anlamasına ve yönetebilmesine yardımcı olan psikoterapi sürecidir.

Panik atak, tek başına her zaman bir psikolojik rahatsızlık anlamına gelmez. Ancak tekrarlayan ve beklenmedik atakların ardından kişinin sürekli yeni bir atak geçirme endişesi yaşaması, davranışlarını değiştirmesi ve günlük yaşamının kısıtlanması panik bozukluk açısından değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Panik atak terapisinde temel amaçlar şunlardır:

  • Panik belirtilerinin nasıl ortaya çıktığını anlamak.
  • Bedensel duyumlara yönelik felaketleştirici yorumları değiştirmek.
  • Yeni bir atak geçirme korkusunu azaltmak.
  • Kaçınma ve güvence arama davranışlarını ele almak.
  • Kişinin bedensel duyumlarına karşı toleransını geliştirmek.
  • Günlük yaşamda kaybettiği hareket özgürlüğünü yeniden kazanmasını sağlamak.

Burada önemli bir ayrım vardır: Terapi yalnızca kişinin panik atak geçirdiği anı yönetmeye odaklanmaz. Atakların tekrar etmesine zemin hazırlayan düşünce ve davranış örüntülerini de ele alır.

Panik Atak Terapisi Nasıl Uygulanır?

Panik atak tedavisinde bilimsel dayanağı güçlü yaklaşımlardan biri Bilişsel Davranışçı Terapi’dir (BDT). Bu yaklaşımda kişinin düşünceleri, duyguları, bedensel tepkileri ve davranışları arasındaki ilişki incelenir.

Terapi süreci her bireyin yaşantısına göre şekillendirilir. Bununla birlikte panik atak tedavisinde sıklıkla kullanılan bazı temel uygulamalar bulunmaktadır.

1. Panik Atak Döngüsünü Anlamak

Terapinin ilk aşamalarında kişinin panik atak yaşadığı anlarda neler olduğu ayrıntılı biçimde değerlendirilir.

Örneğin kişi kalbinin hızlandığını fark eder. Ardından aklından şu düşünce geçer:

“Kalbimde ciddi bir sorun var, kalp krizi geçiriyorum.”

Bu düşünce korkuyu artırır. Korkunun artmasıyla birlikte kalp atışları daha da hızlanabilir, nefes alışverişi değişebilir ve kişi yaşadığı belirtileri yaklaşan bir felaketin kanıtı olarak değerlendirebilir.

Böylece bedensel duyum, düşünce, korku ve fizyolojik tepki birbirini besleyen bir döngüye dönüşür.

Terapi sırasında bu döngü kişiye açıklanır. Amaç, kişinin yaşadığı belirtileri daha doğru değerlendirebilmesini ve panik tepkisinin nasıl sürdüğünü fark etmesini sağlamaktır.

2. Felaketleştirici Düşüncelerin Ele Alınması

Panik atak yaşayan kişilerde bedensel belirtilerin tehlikeli sonuçlara yol açacağına ilişkin düşünceler oldukça güçlü olabilir.

Örneğin:

  • Kalbim hızlı atıyor, kesinlikle kalbimde bir sorun var.
  • Başım dönüyor, birazdan bayılacağım.
  • Nefes alamıyorum, boğulacağım.
  • Kontrolümü kaybedeceğim.
  • Bu his hiç geçmeyecek.

Bilişsel terapide bu düşünceler doğrudan olumlu düşüncelerle değiştirilmez. Öncelikle düşüncenin hangi kanıtlara dayandığı, kişinin olasılıkları nasıl değerlendirdiği ve alternatif açıklamaların bulunup bulunmadığı araştırılır.

Terapist, kişinin kendi düşüncelerini sorgulayabilmesine yardımcı olur.

Örneğin “Kalbim hızlı atıyor, kesinlikle kalp krizi geçiriyorum” düşüncesi yerine, kişinin yaşadığı bedensel duyumları ve daha önceki deneyimlerini de dikkate alarak daha gerçekçi değerlendirmeler geliştirmesi hedeflenir.

Burada amaç kişinin kendisini sürekli sakinleştirmesi değil, korku anında daha dengeli düşünebilme becerisi kazanmasıdır.

3. Bedensel Duyumlara Maruz Bırakma (İnteroseptif Maruz Bırakma)

Panik atak terapisinin önemli uygulamalarından biri interoseptif maruz bırakmadır.

Bu teknikte kişinin panik atak sırasında korktuğu bedensel duyumlarla kontrollü ve planlı biçimde karşılaşması sağlanır.

Örneğin:

  • Kalp atışlarının hızlanması.
  • Baş dönmesi.
  • Nefesin hızlanması.
  • Sıcaklık ve terleme hissi.
  • Hafif sersemlik.
  • Nefes darlığına benzer duyumlar.

Terapistin değerlendirmesi ve uygun gördüğü durumlarda bazı fiziksel egzersizler aracılığıyla bu duyumlar kontrollü biçimde oluşturulabilir.

Örneğin kısa süreli yerinde koşma kalp atışlarını hızlandırabilir. Başın belirli biçimlerde hareket ettirilmesi baş dönmesine benzer duyumlar oluşturabilir.

Buradaki amaç kişiyi korkutmak veya belirtileri zorla ortadan kaldırmak değildir. Kişinin daha önce tehlikeli olarak değerlendirdiği bedensel duyumları deneyimleyebilmesi ve bunlara ilişkin öğrenilmiş korku tepkisinin değişmesidir.

Önemli olan, her egzersizin kişinin sağlık durumu, belirtileri ve klinik değerlendirmesi dikkate alınarak seçilmesidir.

4. Kaçınma Davranışlarının Azaltılması

Panik atak yaşayan bir kişi zaman içerisinde kendisini güvende hissetmediği ortamlardan uzaklaşmaya başlayabilir.

Örneğin:

  • Toplu taşıma araçlarına binmek istemez.
  • Alışveriş merkezlerine gitmekten kaçınır.
  • Yalnız başına dışarı çıkmak istemez.
  • Uzak mesafelere seyahat etmekten korkar.
  • Evden uzakta bulunduğunda sürekli hastane arar.
  • Yanında mutlaka bir yakınının bulunmasını ister.

Bu davranışlar başlangıçta kişiye rahatlama sağlayabilir. Ancak uzun vadede kişinin korktuğu durumlarla karşılaşmasını engelleyerek kaygının devam etmesine katkıda bulunabilir.

Terapi sürecinde kaçınılan durumlar belirlenir ve kişiye uygun bir aşamalı maruz bırakma planı hazırlanır.

Örneğin toplu taşıma kullanmaktan korkan bir kişi için önce kısa mesafeli yolculuklar, ardından daha uzun yolculuklar planlanabilir.

Burada hedef kişinin korktuğu bütün durumlara bir anda maruz kalması değil, kendi ilerleme sürecinde yeni deneyimler kazanmasıdır.

5. Güvenlik Davranışlarının Ele Alınması

Panik atak yaşayan kişiler bazen bir atak geçirmemek veya geçirdiğinde kendilerini güvende hissetmek için çeşitli önlemler geliştirir.

Yanında sürekli su taşımak, kalp atışlarını kontrol etmek, nabız ölçmek, hastanelerin yakınında bulunmaya çalışmak veya yalnızca güvendiği bir kişiyle dışarı çıkmak bunlara örnek olabilir.

Bu davranışların tamamı her durumda sorunlu değildir. Ancak kişi bunları yapmadığında tehlikede olacağına inanıyorsa, güvenlik davranışları kaygıyı sürdüren bir mekanizmaya dönüşebilir.

Terapi sırasında bu davranışların hangi işlevi gördüğü incelenir ve gerekli görüldüğünde aşamalı olarak azaltılması hedeflenir.

6. Nüks Önleme ve Kazanımların Korunması

Panik atak tedavisinin son aşamalarında kişinin terapi boyunca öğrendiği becerileri günlük yaşamında kullanabilmesi üzerinde durulur.

Kişi artık kaygı hissettiğinde ne yapacağını, bedensel duyumlarını nasıl değerlendireceğini ve kaçınma davranışlarıyla nasıl baş edeceğini daha iyi bilir.

Tedavinin hedefi hayat boyunca hiçbir zaman kaygı yaşamamak değildir. Kaygı ortaya çıktığında kişinin yeniden panik döngüsüne girmeden yaşamına devam edebilmesidir.

Panik Atak Terapisi Ne Kadar Sürer?

Panik atak terapisinin süresi kişiden kişiye değişir. Atakların sıklığı, belirtilerin şiddeti, kaçınma davranışlarının düzeyi, eşlik eden psikolojik sorunlar ve kişinin terapi sürecine katılımı süreyi etkileyebilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi, panik bozuklukta genellikle yapılandırılmış ve belirli hedefleri olan bir tedavi programı şeklinde uygulanır.

NICE klinik rehberinde panik bozukluk için BDT’nin toplam 7-14 saatlik bir tedavi süresi içerisinde sunulması, genellikle haftalık 1-2 saatlik görüşmelerle en fazla dört ayda tamamlanması önerilmektedir. Bununla birlikte her bireyin ihtiyacı aynı değildir.

Dolayısıyla terapi sürecini önceden belirlenmiş bir seans sayısına indirgemek doğru olmaz.

Panik Atak Tedavisinde İlaç mı, Psikoterapi mi?

Panik bozukluk tedavisinde psikoterapi ve ilaç tedavisi bilimsel olarak kabul gören seçeneklerdir.

Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi, panik bozukluk tedavisinde etkinliği araştırmalarla desteklenen psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de önerilebilir. Belirtilerin şiddeti, kişinin geçmiş tedavi deneyimleri ve eşlik eden rahatsızlıklar değerlendirilerek uygun tedavi planı oluşturulur.

Gerekli görülen durumlarda psikoterapi ve ilaç tedavisi birlikte yürütülebilir. İlaç kullanımı ve ilaç değişiklikleri mutlaka hekim değerlendirmesiyle yapılmalıdır.

Panik Atak Terapisinde Her Şey Çocukluk Yaşantılarıyla mı İlgilidir?

Panik atak yaşayan kişiler sıklıkla yaşadıkları durumun nedenini anlamaya çalışır. Bu noktada geçmiş yaşantılar, aile ilişkileri, öğrenilmiş korkular ve kişinin stresle baş etme biçimi gündeme gelebilir.

Ancak panik atak tedavisini yalnızca çocukluk yaşantılarına veya geçmiş travmalara indirgemek doğru değildir.

Psikoterapide kişinin geçmiş deneyimleri elbette değerlendirilebilir. Bununla birlikte panik bozukluk tedavisinde kişinin bugün yaşadığı belirtilerin nasıl ortaya çıktığı ve hangi düşünce ve davranışlarla sürdürüldüğü de önemli bir yere sahiptir.

Özellikle BDT yaklaşımında mevcut sorunların sürdürülmesine katkıda bulunan mekanizmalar üzerinde çalışılır.

Bu nedenle terapi, yalnızca geçmişte ne yaşandığını anlamaya değil, bugün yaşanan sorunun nasıl değiştirilebileceğine de odaklanır.

Klinik Psikolog Ömürcan Bozkuş ile Panik Atak Terapisi

Klinik Psikolog Ömürcan Bozkuş, panik atak ve anksiyete sorunlarının psikoterapi sürecinde ele alınmasında kişinin yalnızca yaşadığı belirtilere odaklanmanın yeterli olmadığı görüşünü benimsemektedir.

Panik atak yaşayan bir kişinin kalp çarpıntısından korkması, yalnız başına dışarı çıkamaması veya sürekli bedenini kontrol etmesi birbirinden bağımsız sorunlar değildir. Bu davranışların arkasındaki düşünce ve kaygı mekanizmalarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu doğrultuda terapi sürecinde kişinin bireysel özellikleri, yaşadığı belirtiler, korkuları, kaçınma davranışları ve günlük yaşamındaki etkilenme düzeyi dikkate alınır.

Ömürcan Bozkuş’un terapi yaklaşımında önemli noktalardan biri, kişinin kaygıyla mücadele ederken yaşamını giderek daha fazla kısıtlamasının önüne geçmektir.

Çünkü panik atak tedavisinde asıl hedef, kişinin kendisini yalnızca atak geçirmediği zamanlarda güvende hissetmesi değildir. Kaygı yaşama ihtimali karşısında da yaşamını sürdürebilecek psikolojik esnekliği kazanmasıdır.

Panik ataklardan kurtulmak, hayatı korkuya göre düzenlemek zorunda olmadığınızı yeniden keşfetmekle başlar.

Panik atak ve anksiyete sorunları için psikoterapi desteği almak, belirtileri anlamak ve kişiye uygun bir tedavi süreci oluşturmak amacıyla Klinik Psikolog Ömürcan Bozkuş’a başvurabilirsiniz.

Leave A Comment

Sohbeti aç
Merhaba, bilgi almak istiyorum.
Merhaba size nasıl yardımcı olabilirim?